Limited şirkette pay devri, yazılı bir devir sözleşmesinin hazırlanıp tarafların imzalarının noterde onaylatılmasıyla başlar. Şirket sözleşmesi aksini öngörmüyorsa devir, genel kurulun onayıyla geçerli hale gelir. Süreç, devrin pay defterine işlenmesi ve ticaret siciline tescil ettirilmesiyle tamamlanır.
Pay devrinin hukuki çerçevesi
Limited şirkette ortaklık payı "esas sermaye payı" adını taşır ve devri 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) 595 ve devamı maddelerinde düzenlenir. Anonim şirketteki hisse devriyle kıyaslandığında kurallar belirgin biçimde sıkıdır. Sebep, şirket türünün yapısındadır: Limited şirkette ortakların kim olduğu önemlidir ve kanun, ortaklığa kimin katılacağı konusunda mevcut ortaklara güçlü bir söz hakkı tanır.
Devrin sağlıklı tamamlanması üç halkaya bağlıdır:
- Sözleşmenin kanundaki şekle uygun yapılması
- Genel kurulun devri onaylaması
- Devrin pay defterine yazılması ve ticaret siciline tescili
Halkalardan biri eksik kalırsa devir ya hiç geçerlilik kazanmaz ya da şirkete ve üçüncü kişilere karşı ileri sürülmesinde sorun çıkar. Şirket sözleşmesi bu konuda belirleyici olduğundan işe, sözleşmenin pay devrine ilişkin maddelerini okuyarak başlamak gerekir.
Sözleşmenin şekli ve içeriği
TTK m. 595 hem payı doğrudan devreden sözleşmeyi hem de ileride devir yapma borcu yükleyen sözleşmeyi yazılı şekle bağlar; tarafların imzasının noterde onaylanması da ayrıca aranır. Taraflar arasında imzalanan adi bir sözleşme bu şartı karşılamaz ve devir vaadi niteliğindeki ön sözleşmeler de kuralın dışında kalmaz.
Bu şekil bir geçerlilik şartıdır; noter onayı taşımayan sözleşme pay devri sonucunu doğurmaz. Uygulamada sözleşme ya noterde düzenleme biçiminde yapılır ya da taraflarca hazırlanıp imzaları noterde onaylatılır.
Devir sözleşmesinde genellikle şu bilgilere yer verilir:
- Devreden ve devralanın kimlik ve adres bilgileri
- Şirketin unvanı ve ticaret sicil bilgileri
- Devredilen payın itibari değeri ve şirket sermayesine oranı
- Devir bedeli, ödeme şekli ve zamanı
- Şirket sözleşmesinde öngörülmüşse ek ödeme ve yan edim yükümlülükleri, önalım, geri alım gibi haklar ve ceza koşulu
Son madde bir ayrıntıdan ibaret değildir. TTK m. 595, şirket sözleşmesindeki ek ödeme, yan edim, önerilme, önalım, geri alım ve alım hakları ile ceza koşulunun devir sözleşmesinde de gösterilmesini ister. Böylece devralan, ortak olarak üstleneceği yükümlülükleri bilerek imza atar.
Ortak, payının yalnızca bir kısmını da devredebilir. Bu durumda devredilen kısmın itibari değeri ve sermayeye oranı sözleşmede açıkça yazılmalı, devirden sonraki ortaklık yapısı pay defterine ve ticaret siciline güncel haliyle yansıtılmalıdır.
Tek ortaklı limited şirkette de şekil kuralları aynıdır. Genel kurul yetkilerini tek ortak kullandığından onay kararını da o alır ve yazılı hale getirir. Payın tamamı devredildiğinde şirketin ortağı tümüyle değişeceği için müdürün de değişip değişmeyeceği ayrıca karara bağlanmalıdır.
Devirle birlikte şirket sözleşmesinin güncellenmesi gerekip gerekmediği de kontrol edilmelidir. Sözleşmede ortakların adları ve payları yazılıysa bu bilgilerin değiştirilmesi gündeme gelebilir. Müdür değişikliği, imza yetkisi ve şirket adresi gibi konular aynı genel kurulda ele alınırsa tescil işlemleri tek seferde tamamlanır.
Genel kurul onayı ve reddi
Şirket sözleşmesinde aksi öngörülmedikçe devir genel kurulun onayına bağlıdır ve kanun, devrin ancak bu onayla geçerlilik kazanacağını açıkça belirtir. Noterde imzalanan sözleşme tek başına ortaklık sıfatını geçirmez.
Şirket sözleşmesinde farklı bir hüküm yoksa genel kurul, devri reddederken gerekçe açıklamak zorunda değildir. Sözleşme ise farklı bir yol seçebilir: onay şartını kaldırabilir, ret için belirli sebepler sayabilir veya devri tümüyle yasaklayabilir. Pay devrini sınırlayan, yasaklayan ya da kolaylaştıran bir şirket sözleşmesi değişikliği TTK m. 621'deki önemli kararlar arasında yer alır ve ağırlaştırılmış çoğunlukla alınır.
Onay için şirkete başvurulduktan sonra üç ay geçtiği halde genel kurul bir ret kararı almamışsa kanun bu sessizliği onay olarak değerlendirir; böylece devir süresiz biçimde askıda kalmaz. Yine de ticaret sicili müdürlükleri tescil başvurusunda devri onaylayan genel kurul veya ortaklar kurulu kararını aradığından, uygulamada açık bir karar alınması tercih edilir.
Devir yasaklanmış ya da onay reddedilmişse ortak, şirketten çıkma imkânını değerlendirebilir. Limited şirkette çıkma, şirket sözleşmesinde öngörülen sebeplere dayanılarak ya da haklı sebeple mahkemeden talep edilerek gerçekleşir. Bu, kendi şartlarına tabi ayrı bir süreçtir.
Miras ve cebri icra yoluyla geçiş
Her pay geçişi bir sözleşmeyle olmaz. TTK m. 596, payın bir devir sözleşmesiyle değil de mirasçılık, terekenin paylaştırılması, eşler arasındaki mal rejiminin tasfiyesi veya cebri icra sonucunda el değiştirdiği halleri ayrıca ele alır. Bu hallerde pay, genel kurul onayı aranmadan yeni sahibine geçer.
Şirket sözleşmesi devri onaya bağlamışsa şirketin bu kişiyi ortak olarak kabul etmeme imkânı doğabilir. Şirket, payı gerçek değeri üzerinden devralmayı teklif ederek onayı reddedebilir. Bu kuralların süreleri ve ayrıntıları kanunda gösterilmiştir; mirasçıların ve icra yoluyla pay edinenlerin şirket sözleşmesini TTK m. 596 ile birlikte okuması gerekir.
Pay defteri ve tescil işlemleri
Onaydan sonra müdürler devri pay defterine işler. Pay defteri ortakların adlarını, adreslerini, paylarını ve devirleri gösterir. Ardından şirketin bağlı olduğu ticaret sicili müdürlüğüne MERSİS üzerinden tescil başvurusu hazırlanır.
İstenen belgeler müdürlükten müdürlüğe küçük farklar gösterse de genellikle şunlar hazırlanır:
- Yetkililerce imzalanmış başvuru dilekçesi
- Noter onaylı pay devir sözleşmesi
- Devri onaylayan genel kurul veya ortaklar kurulu kararının noter onaylı suretleri
- Yeni ortak yabancı uyrukluysa vergi numarası ve onaylı pasaport tercümesi gibi kimlik belgeleri
- Devirle birlikte müdür değişiyorsa buna ilişkin karar ve imza beyannamesi
Kararda sermayenin ödendiği belirtiliyorsa buna ilişkin mali müşavir raporu da istenebilir. Başvurudan önce ilgili müdürlüğün güncel belge listesine bakmak, evrakın geri dönmesini önler.
Tescil, devrin üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmesi bakımından önem taşır. Sicil kayıtları herkese açıktır ve şirketle iş yapanlar ortaklık yapısını oradan takip eder. Tescil gecikirse devreden kişi sicilde ortak görünmeye devam eder ve bu durum sorumluluk bakımından sorun yaratabilir.
Devreden ortağın kamu borçlarından sorumluluğu
Payını devreden ortağın şirketle bağı her açıdan kendiliğinden kopmaz. En çok karşılaşılan konu vergi ve benzeri kamu alacaklarıdır. 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun m. 35'e göre şirketin ödemediği ve şirketten tahsil edilemeyen kamu alacakları için, sermayedeki payları ölçüsünde ortaklara başvurulabilir.
Maddenin pay el değiştirdiğinde devreye giren bir hükmü de vardır: Kamu alacağı doğduğu sırada payı elinde tutan kişi ile alacağın vadesi geldiğinde payın sahibi olan kişi farklıysa, ikisi birlikte sorumlu tutulur. Yani devreden, devir öncesine ait bazı kamu borçları için devralanla birlikte sorumlu kalabilir; devralan da devirden önce doğmuş ama sonradan ödenmesi gereken borçlarla yüz yüze gelebilir.
Devir bedeli üzerinden doğabilecek vergiler ise ayrı bir konudur. Bu yükümlülükler payın ne kadar süre elde tutulduğuna ve devredenin gerçek kişi ya da şirket olmasına göre değişir; vergi boyutunun bir mali müşavirle birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Devir öncesi kontrol ve sık yapılan hatalar
Devirden önce şirketin borç durumunun ayrıntılı biçimde incelenmesi önerilir. Bu inceleme genellikle şu başlıkları kapsar:
- Vergi dairesine ve Sosyal Güvenlik Kurumuna borç bulunup bulunmadığı
- Taahhüt edilen sermayenin ödenip ödenmediği
- Şirket aleyhine süren dava ve icra takipleri
- Bankalara ve tedarikçilere olan borçlar
- Devir bedelinin ödenmesine ilişkin güvenceler
Tescil aşamasında en sık ortaya çıkan sorun, devrin noter onayı taşımayan adi bir sözleşmeyle yapılmış olmasıdır. Böyle bir devir geçerli değildir ve taraflar bunu çoğu zaman ancak sicil başvurusunda fark eder.
İkinci sık hata tarih sırasıyla ilgilidir. Ticaret sicili uygulamasında onay kararının devir sözleşmesiyle aynı tarihte ya da sonrasında alınmış olması beklenir; sözleşmeden önceki bir tarihi taşıyan karar başvurunun geri çevrilmesine yol açabilir.
Üçüncüsü, şirket sözleşmesindeki önalım veya onay şartlarının gözden kaçırılmasıdır. Diğer ortaklara tanınmış bir önalım hakkı varsa ve bu hakka uyulmadan devir yapılmışsa uyuşmazlık kaçınılmaz hale gelir.
Son olarak tescili ertelemek, devredenin adının şirketle ilgili işlemlerde geçmeye devam etmesine neden olur. Sözleşme, onay kararı ve tescil başvurusunu birbirine yakın tarihlerde, tek bir plan içinde yürütmek sorunları büyük ölçüde azaltır.
Sık sorulan sorular
Limited şirket pay devri için notere gitmek zorunlu mu?
Evet. TTK m. 595'e göre devir sözleşmesi yazılı yapılmalı ve tarafların imzaları noterce onaylanmalıdır; bu şekle uyulmazsa devir geçerli olmaz.
Genel kurul pay devrine cevap vermezse ne olur?
Başvurudan itibaren üç ay içinde reddedilmeyen devir onaylanmış sayılır. Yine de tescil için genellikle açık bir onay kararı sunulur.
Genel kurul pay devrini reddedebilir mi?
Reddedebilir; şirket sözleşmesinde farklı bir hüküm yoksa ret için gerekçe göstermesi de gerekmez. Sözleşme ise ret sebeplerini sınırlayabilir veya onay şartını tamamen kaldırabilir.
Payını devreden ortak şirketin vergi borçlarından sorumlu olur mu?
Sorumlu kalabilir. 6183 sayılı Kanun m. 35 uyarınca, şirketten tahsil edilemeyen bir kamu alacağı doğduğunda payın sahibi devreden, vadesinde ise devralan olduğunda, ikisine de payları ölçüsünde birlikte başvurulabilir. Devir öncesi borç durumunun incelenmesi bu yüzden önemlidir.
Mirasçılar limited şirkete kendiliğinden ortak olur mu?
TTK m. 596'ya göre pay, genel kurul onayı aranmadan mirasçılara geçer. Ancak şirket sözleşmesi devri onaya bağlamışsa şirket, kanundaki şartlarla payı gerçek değerinden devralmayı teklif ederek mirasçıyı ortak olarak kabul etmeyebilir. Şirket sözleşmelerindeki özel hükümler her şirkette farklı olduğundan, devirden önce bu hükümlerin bir avukatla birlikte okunması yararlı olur.
Limited şirkette pay devrinin onaylanması talep dilekçesi örneği
- Bu dilekçe, devir sözleşmesindeki imzalar noterde onaylandıktan sonra şirket merkezinde müdürlüğe verilir ve onay için genel kurula sunulması istenir.
- TTK m. 595'e göre genel kurul başvurudan itibaren üç ay içinde reddetmezse onay verilmiş sayılır; bu nedenle dilekçenin teslim tarihi belgelenmelidir.
- Dilekçeye noter onaylı devir sözleşmesi, tarafların kimlik belgeleri ve devralanın şirket sözleşmesindeki yükümlülükleri kabul beyanı eklenmelidir.
[Şirket Unvanı] LİMİTED ŞİRKETİ
MÜDÜRLÜĞÜNE
(Genel Kurula Sunulmak Üzere)
[Şirket Adresi]
Ticaret Sicil No: [...........]
MERSİS No: [...........]
TALEP EDEN (DEVREDEN) : [Ad Soyad] (T.C. Kimlik No: [...........])
[Adres]
TALEP EDEN (DEVRALAN) : [Ad Soyad / Unvan] (T.C. Kimlik No / Vergi No: [...........])
[Adres]
VEKİLİ : [Varsa Av. Ad Soyad, adres]
KONU : Esas sermaye payı devrinin TTK m. 595 uyarınca genel kurulca
onaylanması, devrin pay defterine işlenmesi ve ticaret siciline
tescil için gerekli işlemlerin yapılması talebidir.
AÇIKLAMALAR :
1. Devreden [Ad Soyad], şirketin [Tutar] TL itibari değerli, şirket esas sermayesinin
%[Oran]'ine karşılık gelen [Adet] adet esas sermaye payına sahip ortağıdır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz.