Genel haciz yoluyla yapılan ilamsız takipte borçlu, ödeme emrinin kendisine tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz edebilir; itiraz, takibi yürüten icra dairesine yapılır. Çek, bono veya poliçeye dayalı kambiyo takibinde ise süre beş gündür ve başvuru icra mahkemesine yapılır. Süre kaçırılırsa takip kesinleşir ve kural olarak ödeme emrine artık itiraz edilemez.
Ödeme emri borçluya ne söyler?
Alacaklı icra dairesine takip talebinde bulunduğunda elinde bir mahkeme kararı yoksa takip ilamsız yürür. İlamsız takipte icra dairesi borçluya bir ödeme emri gönderir. Bu belge borçluyu iki seçenekle karşı karşıya bırakır: borcu ödemek ya da itiraz hakkını kullanmak.
İlamsız takip başlatmak için alacaklının herhangi bir belge sunması gerekmez. Bu kolaylığın karşılığı, borçluya tanınan itiraz hakkıdır; süresinde yapılan basit bir itiraz takibi durdurmaya yeter. Genel haciz yolundaki ödeme emrine ilişkin kurallar İİK m. 60 ve devamında, itirazın süresi ve şekli ise İİK m. 62'de yer alır.
Ödeme emrinde birden fazla süre aynı anda yazılıdır ve bunları birbirine karıştırmamak gerekir:
- İİK m. 60'a göre borç ve takip giderleri yedi gün içinde ödenmelidir.
- İtiraz süresi de yedi gündür.
- Takip kesinleşirse borçlunun kanundaki süre içinde mal beyanında bulunması gerekir.
Mal beyanı yükümlülüğü hafife alınmamalıdır. Takibi kesinleşmiş ve süresinde mal beyanında bulunmamış borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine tazyik hapsi gündeme gelebilir. Gerçeğe aykırı beyan da ayrıca yaptırıma bağlanmıştır.
Ödeme emrinde talep edilen tutar, faiz oranı ve faizin işlemeye başladığı tarih de gösterilir. Ana borcu kabul eden borçlu, yalnızca faize ya da takip giderlerine itiraz edebilir; bu durumda hangi kalemin hangi miktarına itiraz edildiği açıkça yazılmalıdır. Kabul edilen kısım için takip yoluna devam eder.
Alacaklının da gözetmesi gereken bir süre vardır. İİK m. 78'e göre alacaklı, ödeme emrinin tebliğinden itibaren bir yıl içinde haciz istemezse bu hakkını yitirir. İtiraz ya da dava süresince bu bir yıl işlemez.
Yedi günlük itirazın şekli
İİK m. 62 uyarınca itiraz, tebliğden itibaren yedi gün içinde icra dairesine bildirilir. Dilekçe verilebileceği gibi sözlü itiraz da mümkündür; sözlü beyan icra dairesince tutanağa geçirilir. Avukatlar ve elektronik imzası olan kişiler itirazı UYAP üzerinden de iletebilir.
Borçlunun takibi yürüten daireye bizzat gitmesi şart değildir. İtiraz başka bir icra dairesine de verilebilir; o daire itirazı asıl dosyanın bulunduğu daireye gönderir.
Genel haciz yolunda itirazın gerekçeli olması zorunlu değildir. "Borcum yoktur" demek bile takibi durdurur ve borçluya itiraz ettiğini gösteren harçsız bir belge verilir. Ancak bazı itirazlar ancak açıkça yazıldığında sonuç doğurur:
- Kısmi itirazda itiraz edilen miktar gösterilmelidir; gösterilmezse itiraz edilmemiş sayılır.
- Takibe dayanak belgedeki imza reddediliyorsa bu ayrıca ve açıkça belirtilmelidir; aksi halde imza o takip bakımından kabul edilmiş sayılır.
- Zamanaşımı ileri sürülecekse itirazda açıkça yer almalıdır.
- Yetki itirazı borca itirazla birlikte yapılmalı ve yetkili icra dairesi gösterilmelidir.
- Borçlu, itirazında yurt içinde bir adres bildirmelidir.
Süre ne zaman başlar, ne zaman biter?
Yedi gün, tebliğ gününü izleyen günden itibaren sayılır; tebliğ günü hesaba girmez. Ödeme emri bir pazartesi tebliğ edildiyse saymaya salı başlanır ve süre bir sonraki pazartesi günü mesai bitiminde dolar. Sürenin son günü resmi tatile denk gelirse itiraz, tatilin ardından gelen ilk iş günü mesai bitimine kadar yapılabilir.
Doğru hesap, tebliğ tarihinin doğru tespitine bağlıdır:
- Ödeme emri bizzat verildiyse tebliğ tarihi, tebellüğ belgesinde yazan tarihtir.
- Borçlu adreste bulunamamış ve evrak muhtarlığa bırakılmışsa, Tebligat Kanunu uyarınca kapıya yapıştırılan bildirimin tarihi tebliğ tarihi sayılır.
- Elektronik tebligatta belgenin adrese düştüğü gün hesaba katılmaz; ertesi günden başlayarak beş gün beklenir ve tebliğ, beşinci günün bitiminde gerçekleşmiş sayılır.
Tebligat usule aykırı yapılmışsa Tebligat Kanunu m. 32 devreye girer ve muhatabın tebliği öğrendiği tarih tebliğ tarihi sayılır. Borçlu bu durumda tebligatın usulsüzlüğünü ve öğrenme tarihini icra mahkemesine şikâyet yoluyla ileri sürebilir.
Kişi, adına açılmış takipleri e-Devlet'teki UYAP Vatandaş Portalı'ndan görebilir; tebliğ tarihi ve tebligat şerhi dosyada yer alır. Başlangıç tarihinde tereddüt varsa tebligat evrakını dosyadan bizzat incelemek en sağlıklı yoldur.
Takip türüne göre değişen kurallar
Her ödeme emri aynı süreye bağlı değildir; hem süre hem de itirazın yapılacağı yer takip yoluna göre farklılaşır:
- Çek, bono ve poliçeye dayanan kambiyo takibinde süre beş gündür. Borca ve imzaya itiraz icra mahkemesine yapılır ve itiraz takibi kendiliğinden durdurmaz.
- Mahkeme kararına dayanan ilamlı takipte ödeme emri değil icra emri gönderilir ve itiraz aşaması yoktur. Borcun karardan sonra ödendiği veya ertelendiği, İİK m. 33 uyarınca icra mahkemesine başvurularak ileri sürülür.
- Kira alacağı ve tahliyeye yönelik özel takipte ve rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takipte kanundaki ayrı kurallar uygulanır.
Bir ödeme emri alındığında ilk bakılacak yer bu yüzden belgenin başlığıdır. Takip türü, itiraz süresi ve itirazın nereye yapılacağı ödeme emrinin üzerinde yazar.
İtirazdan sonra süreç
İİK m. 66'ya göre süresinde yapılan itiraz takibi durdurur. İcra dairesi itirazı alacaklıya bildirir ve itirazı ortadan kaldırma yükü artık alacaklıdadır. Alacaklının önünde iki yol bulunur:
- Alacak resmi bir belgeye ya da borçlunun imzasını kabul ettiği bir borç belgesine dayanıyorsa, itiraz kendisine tebliğ edildikten sonraki altı ay içinde icra mahkemesine başvurup itirazın kaldırılmasını talep edebilir (İİK m. 68).
- İtirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde genel mahkemede itirazın iptali davası açabilir (İİK m. 67).
İtiraz haksız bulunursa borçlu, şartları oluşmuşsa alacağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere icra inkâr tazminatına mahkûm edilebilir. İtiraz hakkı kullanılırken alacağın gerçekten tartışmalı olup olmadığını tartmak bu nedenle önemlidir.
Uygulamada en çok yapılan hatalar
İtiraz ettikten sonra dosyayı unutmak, uygulamada sıkça görülen bir durumdur. Oysa alacaklının itirazın kaldırılması talebi ya da açacağı dava, borçlunun icra dosyasında bildirdiği adrese tebliğ edilir. İİK m. 62'ye göre adresini değiştirip yenisini bildirmeyen borçluya, takip talebindeki adrese yapılan tebligat geçerli sayılabilir. Bu nedenle adres değiştiren borçlunun yeni adresini süren icra dosyalarına bildirmesi önerilir.
Bir diğer sorun, gerekçesiz itirazın her durumda yeterli sanılmasıdır. Genel bir itiraz takibi durdurur; ancak imza inkârı, kısmi itiraz, zamanaşımı ve yetki gibi konular açıkça yazılmadıysa sonradan bunlara dayanmak çoğu zaman mümkün olmaz. Dilekçeyi kısa tutmak serbesttir, fakat bu başlıkları atlamamak gerekir.
Yedi gün dolduğunda takip kesinleşir, alacaklı haciz isteyebilir ve mal beyanı yükümlülüğü başlar. Yine de süreyi kaçıran borçlu için kapılar tamamen kapanmış değildir:
- Gecikmiş itiraz: Borçlu, kendi kusuru olmayan bir engel yüzünden süresinde itiraz edemediyse, engelin kalkmasından itibaren üç gün içinde icra mahkemesine başvurabilir (İİK m. 65). Engel, hastalık gibi borçlunun iradesi dışında bir durum olmalıdır. Gecikmiş itiraz da takibi kendiliğinden durdurmaz.
- Menfi tespit davası: Borçlu olmadığını genel mahkemede ispatlamak isteyen borçlu bu davayı açabilir (İİK m. 72).
- İstirdat davası: Takip nedeniyle borçlu olmadığı bir parayı ödeyen borçlu, ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde paranın iadesini isteyebilir.
- Sonradan doğan sebepler: Kesinleşmeden sonra yapılan bir ödeme ya da alacaklının verdiği bir mühlet, resmi bir belgeyle veya imzası alacaklıca kabul edilen bir yazıyla kanıtlanabiliyorsa, icra mahkemesinden takibin durdurulması talep edilebilir (İİK m. 71).
Bu aşamada önerilen yöntem basittir: Ödeme emrinin alındığı gün sürenin son günü takvime işlenmeli ve itiraz son güne bırakılmamalıdır.
Sık sorulan sorular
Ödeme emrine itiraz süresi kaç gündür?
Genel haciz yoluyla ilamsız takipte yedi gündür ve ödeme emrinin tebliğinden itibaren işler. Çek, bono ve poliçeye dayalı kambiyo takibinde ise süre beş gündür.
İtiraz nereye yapılır?
Genel haciz yolunda takibi yürüten icra dairesine yapılır; başka bir icra dairesi aracılığıyla da yapılabilir. Çek, bono veya poliçeye dayanan takipte ise borca ya da imzaya yönelik itiraz dilekçesi icra mahkemesine sunulur.
İtiraz ederken gerekçe yazmak şart mı?
Genel haciz yolunda şart değildir. Ancak imza inkârı, kısmi itiraz, zamanaşımı ve yetki itirazı açıkça belirtilmezse bu itirazlar sonuç doğurmayabilir.
E-Devlet veya UYAP üzerinden gelen ödeme emrinde süre ne zaman başlar?
Elektronik yolla gönderilen ödeme emrinde, belge adrese ulaştıktan sonra beş günlük bir bekleme işler; tebliğ bu beşinci günün sonunda yapılmış sayılır ve yedi günlük itiraz süresi ancak bundan sonra başlar. Tebligatın daha erken açıldığı durumlarda Yargıtay uygulamasında farklı görüşler bulunduğundan, süreyi hesaplarken temkinli davranmak gerekir.
Süreyi kaçırdım, ne yapabilirim?
Borçlunun kusuru olmayan bir engel varsa, engelin kalkmasından itibaren üç gün içinde icra mahkemesine gecikmiş itiraz yapılabilir. Bu mümkün değilse menfi tespit veya istirdat davası gündeme gelir. Hangi yolun uygun olduğu dosyanın ayrıntılarına bağlıdır; tebligat evrakı ile takip dosyasının bir avukatla birlikte gözden geçirilmesi doğru seçimi kolaylaştırır.
Ödeme emrine itiraz dilekçesi örneği
- Bu dilekçe, genel haciz yoluyla ilamsız takipte takibi yapan icra dairesine (veya başka bir icra dairesine) verilir; kambiyo takibinde ise icra mahkemesine başvurulur.
- İİK m. 62'ye göre itiraz, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde yapılmalıdır; tebliğ günü hesaba katılmaz.
- Dilekçeye ödeme emri örneği, kimlik belgesi ve varsa vekâletname eklenmeli, yurt içindeki güncel adres dilekçede bildirilmelidir.
[İL] [....] İCRA DAİRESİ MÜDÜRLÜĞÜNE
DOSYA NO : [Esas No] E.
İTİRAZ EDEN BORÇLU : [Ad Soyad / Unvan] (T.C. Kimlik No / Vergi No: [...........])
[Yurt içindeki tebligat adresi]
VEKİLİ : [Varsa Av. Ad Soyad, adres]
ALACAKLI : [Ad Soyad / Unvan]
[Adres]
ÖDEME EMRİ TEBLİĞİ : [Tarih]
KONU : Ödeme emrine, borcun tamamına, faize, faiz oranına ve ferilere
itiraz ile takibin durdurulması talebidir.
AÇIKLAMALAR :
1. Alacaklı tarafından aleyhime yukarıda numarası yazılı dosyayla genel haciz
yoluyla ilamsız takip başlatılmış ve ödeme emri tarafıma [Tarih] tarihinde
tebliğ edilmiştir. İtirazım İİK m. 62'de öngörülen yedi günlük süre
içindedir.
2. BORCA İTİRAZ: Alacaklıya takip konusu [Tutar] TL tutarında borcum
bulunmamaktadır. Borcun tamamına itiraz ediyorum.
[Kısmi itirazda: Takip miktarının [Tutar] TL'lik kısmını kabul ediyor,Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz.