İptal davası açma süresi

Özel kanunda farklı bir süre öngörülmemişse iptal davası Danıştay ve idare mahkemelerinde 60 gün, vergi mahkemelerinde 30 gün içinde açılır (İYUK m. 7). Süre, işlemin yazılı olarak bildirildiği günü izleyen günden başlar. İdareye başvurunun süreyi durdurması ve idarenin 30 gün içinde cevap vermemesinin sonuçları ise İYUK m. 10 ve m. 11'de düzenlenmiştir.

İptal davası ve sürenin ağırlığı

İptal davası, hukuka aykırı olduğu düşünülen bir idari işlemin ortadan kaldırılmasını hedefler. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) m. 2'ye göre bu davayı, işlem yüzünden menfaati zedelenen kişi açabilir. Bir atama, bir disiplin cezası, reddedilen bir ruhsat başvurusu ya da bir ihale kararı bu davaya konu olabilir.

Dava açma süresi hak düşürücüdür; süre dolduğunda dava hakkı da sona erer. Mahkeme bu konuyu taraflardan biri ileri sürmese bile kendiliğinden inceler. Süresi geçtikten sonra açılan dava, işlem ne kadar ağır biçimde hukuka aykırı olursa olsun, esasa girilmeden reddedilir. Uygulamada sıkça görülen üzücü tablo, haklı bir davanın sırf birkaç gün geç açıldığı için konuşulamadan kapanmasıdır.

İYUK m. 14 uyarınca her dava dilekçesi önce ilk incelemeden geçer. Bu aşamada görev ve yetki, davaya konu edilebilecek bir işlemin bulunup bulunmadığı, ehliyet ve husumetin yanında süre aşımı da kontrol edilir. Süre aşımı tespit edilirse dava daha başlamadan reddedilir.

Genel kural: 60 gün, vergi uyuşmazlıklarında 30 gün

İYUK m. 7, özel kanunlarda ayrı bir süre bulunmayan durumlar için iki temel süre öngörür:

• Danıştay ve idare mahkemelerinde 60 gün
• Vergi mahkemelerinde 30 gün

Belediye, valilik veya bakanlık işlemlerinin büyük kısmı idare mahkemesinde görülür ve 60 günlük süreye tabidir. Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerden doğan uyuşmazlıklar ise vergi mahkemesinin alanına girer ve 30 gün içinde dava açılması gerekir.

Bazı işlerde süre kısalır. İYUK m. 20/A'daki ivedi yargılama usulüne tabi işlerde dava açma süresi 30 gündür. İhaleden yasaklama kararları dışındaki ihale işlemleri, acele kamulaştırma işlemleri, Özelleştirme Yüksek Kurulu kararları ve çevresel etki değerlendirmesine ilişkin kararlar bu gruptadır. Bu yüzden bir işleme karşı dava hazırlığına başlamadan önce, ona uygulanacak özel bir süre olup olmadığını kontrol etmek gerekir.

Süre hangi günden itibaren sayılır?

İYUK m. 7'ye göre süre, işlemin yazılı bildirim tarihini izleyen günden başlar. İşlemin ilgiliye ulaştığı gün hesaba katılmaz; ertesi gün birinci gün sayılır.

Muhatabın e-Tebligat adresi varsa, belge sisteme düştükten sonraki beşinci gün tamamlandığında tebligat yapılmış sayılır. Dava açma süresinin ilk günü de bu tarihin ertesidir.

Bazı durumlar ayrıca düzenlenmiştir:

• Adresi bilinmeyen kişilere ilan yoluyla bildirim yapılmışsa, özel kanunda aksine hüküm yoksa süre son ilan tarihinden itibaren 15 gün geçtikten sonra işlemeye başlar.
• Yönetmelik gibi ilanı gereken düzenleyici işlemlerde süre, ilan tarihini izleyen günden itibaren hesaplanır.
• Yayımlandığı sırada dava konusu edilmeyen bir düzenleyici işlem, ilgiliye uygulandığında yeniden tartışmaya açılabilir: Kişi o tarihten itibaren uygulama işlemini, dayanağı olan düzenlemeyi veya her ikisini birlikte dava edebilir. Dayanak düzenleme yürürlükte kalsa bile uygulama işleminin iptaline karar verilmesi mümkündür.

Danıştay uygulamasında, işlem yazılı olarak bildirilmemiş olsa da kişinin işlemi bütün unsurlarıyla başka bir yoldan öğrendiği durumlarda öğrenme tarihi süre başlangıcı kabul edilebilmektedir. "Bana tebligat gelmedi" diyerek beklemek bu yüzden güvenli bir strateji değildir.

İmar planları ayrı bir dikkat ister. Bu planlar belirli bir süre askıda ilan edilir ve Danıştay uygulamasına göre dava açma süresi kural olarak askı süresinin bitimini izleyen günden başlar.

Hesaplama kuralları ve tatiller

İYUK m. 8 sürelerin nasıl sayılacağını düzenler:

• Süreler tebliğ, yayın veya ilan tarihini izleyen günden başlar.
• Hafta sonları ve resmi tatiller süreden düşülmez.
• Sürenin son günü resmi tatile denk gelirse, tatilden sonraki ilk iş günü son gün olarak esas alınır ve süre o günün sonunda dolar.
• Son gün adli tatile, yani çalışmaya ara verme dönemine rastlarsa süre, bu dönemin bitiminden itibaren 7 gün uzamış sayılır.

Görevsiz ya da yetkisiz bir idari yargı yerinde açılan dava, görevli veya yetkili mahkemeye gönderilir ve ilk açıldığı tarihte açılmış sayılır. Dava yanlışlıkla adli yargıda açılmış ve görevsizlik nedeniyle reddedilmişse, İYUK m. 9 uyarınca kararın kesinleşmesinden itibaren 30 gün içinde görevli idari yargı yerinde dava açılabilir.

İdareye başvurunun süreye etkisi (İYUK m. 10 ve m. 11)

İdari yargıda dava açmadan önce idareye başvurmak kural olarak şart değildir. Ancak başvuru yapılırsa, süre hesabı değişir.

İYUK m. 11, kişinin dava açmadan önce işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi ya da yeni bir işlem yapılması talebiyle üst makama, üst makam yoksa işlemi yapan makama başvurabilmesine imkân verir. Bu başvuru dava açma süresi içinde yapılmalıdır ve işlemeye başlamış süreyi durdurur. İdare 30 gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır. Açık veya zımni ret üzerine süre yeniden işlemeye başlar; ancak başvuruya kadar geçen günler de hesaba katılır. Süre baştan değil, kaldığı yerden devam eder.

İYUK m. 10 ise ortada henüz bir işlem yokken idareden bir işlem veya eylem yapılmasının istenmesini düzenler. Bu başvuruya 30 gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve kişi, 30 günün dolduğu tarihten itibaren dava açma süresi içinde dava açabilir. İdare bu sürede kesin olmayan bir cevap verirse, kişi bunu ret sayıp dava açabilir ya da kesin cevabı bekleyebilir; bekleme süresi başvuru tarihinden itibaren 4 ayı geçemez. Dava açılmamış veya süre aşımı nedeniyle reddedilmişken idare sonradan cevap verirse, bu cevabın tebliğinden itibaren dava açma süresi içinde dava açılabilir.

Bu 30 günlük ve 4 aylık süreler, 14 Temmuz 2021 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 7331 sayılı Kanun'la getirilmiştir. Önceki düzenlemede cevap süresi 60 gün, bekleme süresi 6 aydı. Eski tarihli kaynaklarda geçen 60 günlük cevap süresi artık geçerli değildir.

İvedi yargılama usulüne tabi işlerde İYUK m. 11'deki üst makama başvuru yolu uygulanmaz; bu işlerde idareye başvurmak dava açma süresini durdurmaz.

Uygulamada dikkat edilmesi gerekenler

Dava hazırlığında ilk olarak tebligat zarfı, e-Tebligat bildirimi veya tebellüğ belgesi temin edilmelidir. Sürenin hangi gün başladığını gösteren bu belge, dosyanın kaderini belirleyebilir. Bunun yanında idareye yapılan başvurunun evrak kayıt numarası ya da e-Devlet başvuru kaydı ve idarenin cevap yazısıyla bu yazının tebliğ tarihi de saklanmalıdır.

Uygulamada en çok hata yapılan nokta, m. 11 başvurusunun sonuçlarının yanlış anlaşılmasıdır. Pek çok kişi idareye itiraz ettikten sonra sürenin sıfırdan başlayacağını düşünür; oysa başvuruya kadar geçen günler düşülür. 50. günde başvuru yapan biri, ret cevabından sonra yalnızca 10 günlük bir süreyle baş başa kalır.

Bir diğer tuzak, ivedi yargılama usulüne tabi işlerde idareye başvurunun süreyi durduracağının sanılmasıdır. İhale ve acele kamulaştırma gibi işlerde bu varsayım davanın süre aşımıyla reddine yol açabilir. Süre hesabında tereddüt varsa davanın son güne bırakılmaması, riski azaltmanın pratik bir yoludur. Hesaplamada belirsizlik doğuran dosyalarda, tebliğ belgesi ve başvuru kayıtları üzerinden ayrıca hukuki inceleme yapılması önerilir.

Sık sorulan sorular

İptal davası dilekçesi örneği

• Bu dava, idari işlem nedeniyle menfaati ihlal edilen kişi tarafından işlemi yapan idareye karşı görevli ve yetkili idare mahkemesinde açılır; vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlıklarda vergi mahkemesi görevlidir.
• Dava açma süresi özel kanunda ayrı bir süre yoksa idare mahkemesinde 60 gün, vergi mahkemesinde ve ivedi yargılama usulüne tabi işlerde 30 gündür ve işlemin yazılı bildirimini izleyen günden başlar (İYUK m. 7); süre içinde İYUK m. 11 uyarınca idareye yapılan başvuru süreyi durdurur ve ret üzerine süre kaldığı yerden işler.
• Dilekçeye dava konusu işlemin örneği, tebliğ belgesi, varsa idareye başvuru dilekçesi ve cevabı, karşı taraf sayısı kadar suret ve varsa vekâletname eklenir; harç ve posta gideri yatırılır (İYUK m. 3).

[İL] NÖBETÇİ İDARE MAHKEMESİ BAŞKANLIĞINA

                         YÜRÜTMENİN DURDURULMASI TALEPLİDİR

DAVACI                : [Ad Soyad] (T.C. Kimlik No: [...........])
                        [Adres]
VEKİLİ                : [Varsa Av. Ad Soyad, adres]
DAVALI İDARE          : [İşlemi yapan idare]
                        [İdarenin adresi]
DAVA KONUSU İŞLEM     : [Davalı idare]'nin [Tarih] tarihli ve [Sayı] sayılı [işlemin kısa
                        tanımı] işlemi
YAZILI BİLDİRİM TARİHİ: [Tarih]
KONU                  : Dava konusu işlemin öncelikle yürütmesinin durdurulması ve
                        iptali talebidir.

AÇIKLAMALAR :

1. Davacı, [davacının işlemle ilgisi: işlemin muhatabı olması / ruhsat başvurusu sahibi
   olması / taşınmaz maliki olması vb.] sıfatıyla dava konusu işlemden doğrudan
   etkilenmekte olup işlem nedeniyle menfaati ihlal edilmiştir (İYUK m. 2/1-a).

2. Davalı idare, [Tarih] tarihli ve [Sayı] sayılı işlemle [işlemin içeriği] karar

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz.